KURŠUMLI MEDRESA I
GAZI HUSREV-BEGOVA BIBLIOTEKA

Godinu dana nakon što je sagrađena Begova džamija, u njenom haremu počeo je sa radom i mekteb, a preko puta Hanikah. Godine 1537. Husrev-beg je izdao vakufnamu za gradnju medrese koja je po njegovoj majci dobila ime Seldžukija, a po svom olovnom krovu Kuršumlija. Mora se napomenuti da je to prva visokoškolska ustanova u balkanskom dijelu Carstva. Građena je u klasičnom stilu, karakterističnom za ostale ustanove tog vremena u Osmanskom Carstvu, sa atrijumom u centru opasanom trijemom sa stubovima te sa dvanaest učionica i dershana (predavaonica). Gradnju ove ustanove, Gazi Husrev-beg je povjerio provjerenom majstoru Mimaru Sinanu. Godine 1837. medresa je dobila i svoju biblioteku, koja je u njenom sklopu ostala do 1863. godine. Tada je na poticaj valije Topal Šerif Osman-paše premještena u prostorije uz Begovu džamiju, izgrađene od sredstava Gazi Husrev-begovog vakufa. Biblioteka je ponovo preseljena 1935. godine, ovaj put u zgradu Sarajevskog muftijstva jer je tako zahtijevao sve veći broj knjiga, rukopisa i arhivske građe, ali i sve veći broj čitatelja. Nakon II svjetskog rata, biblioteka je zauzela zgradu nekadašnjeg Ulema medžlisa koja je korištena za upravu, a knjižni fond preseljen je u zgradu muftijstva. U ratu 1992-1995 biblioteka je zahvaćena požarom, u kojem je izgorilo neprocjenjivo bogatstvo, a 2003. godine počela je gradnja nove biblioteke na novom lokalitetu, neposredno uz medresu, tamo gdje je uvijek pripadala.

GAZI HUSREV-BEGOV BEZISTAN

Ovo bitno obilježje Baščaršije kao trgovačkog centra, Sarajevo je dobilo zahvaljujući još jednom vakufu Gazi Husrev-bega. Uz bezistan je sagrađen i tašlihan u kome su boravili mletački i dubrovački trgovci koji su bili u stalnom kontaktu sa domaćim trgovcima. Za Dubrovčane je bitno napomenuti da su čak i uzeli učešće u gradnji samog bezistana. On je izgrađen u XVI stoljeću, dug je 109 a širok 19,5 metara, te broji ravno 52 dućana. Sve je to izgorjelo u požaru 1879. godine, ali je kao i sve drugo, opet obnovljeno. Sarajlije ovu "robnu kuću" danas nazivaju Dugi bezistan a i dalje se u njemu osjeti duh Orijenta iako je trgovina sasvim evropska.

Duž cijelog Osmanskog Carstva odvijao se vrlo živ trgovački saobraćaj. Za njihove potrebe, kao i za potrebe brojnih putnika, uz puteve i na ostalim mjestima građena su posebna prenoćišta - hanovi i karavansaraji - ili moteli, kako bi mi to danas nazvali. U Sarajevu je jedan od najznačajnijih Morića han izgrađen od Gazi Husrev-begovog vakufa u prvoj polovini XVI stoljeća. Njegova gradnja nije odstupala od pravila ali je ovaj han ipak jedinstven, a naročito su impozantne njegove dimenzije 44,5/38,5 metara. Oko unutrašnjeg dvorišta bile su smještene magaze i staje za konje, a na spratu su bile 44 spavaće sobe. Od 1985. godine han je adaptiran i danas je to atraktivan ugostiteljsko-poslovni objekat.

Još prije dolaska Osmanlija na teritorij budućeg Sarajeva, na prostoru Baščaršije su se već sretali trgovci Istoka i Zapada. Utemeljivanjem grada od strane Isa-bega Ishakovića razvija se poseban trgovački i zanatski centar nazvan Baščaršija. Sagrađena je po ugledu na arapski suk, sa nizom prostranih placeva povezanih bezbrojnim spletom uličica, od kojih je svaka nosila ime po jednom od zanata.

Ko se u Sarajevu vode napije - nikad Sarajevo ne zaboravi... Jedna od glavnih karakteristika Sarajeva i Baščaršije su javne česme od kojih je Sebilj najznačajniji. Po osmanskoj tradiciji Sebilj ili javna česma građeni su na trgovima ili raskrsnicama puteva. Sebilj kakvog ga danas vidimo na Baščaršiji izgrađen je u austro-ugarskom periodu odnosno 1891. godine po projektu arhitekte Aleksandra Viteka.

Pravilo je da je na Baščaršiji svaka, pa i najmanja uličica nosila ime po nekom zanatu. Čak i danas, kada su mnogi zanati pod čizmom moderne proizvodnje otišli u zaborav, ulice su zadržale svoje stare nazive. Zato, kada i danas prođete Saračima, Kazandžilukom, Bravadžilukom ili možda Čurčilukom barem u mislima čujete ritmično lupkanje čekića koji u rukama spretnog zanatlije rade umjetnička djela. Ipak, nije sve umrlo. Posjetitelj sa Baščaršije može ponijeti komad ručno rađenog bakrenog posuđa, autentične papuče i cipele - aladinke, koje su sve popularnije u Evropi, te druge predmete od metala, kamena, drveta, stakla, kože, vune, tekstila, papira.

Vijećnica po svojim prostorno-plastičnim vrijednostima i arhitektonskom sklopu, kao i urbanom značaju zauzima visoko mjesto na ljestvici objekata prema kojima je Sarajevo prepoznatljivo i postala je njegova prostorna markacija.Nastala je krajem prošlog vijeka na kraju Baščaršije, a projektovao ju je 1892. Alekasndar Vitek, koji je i započeo gradnju. Projekat je kasnije izmjenio i dopunio Ćiril Iveković u nemaorskom stilu oslanjajući se posebno na arhitekturu Mameluka u Kairu. Svečano je postala Gradskom vijećnicom 1895. godine. Kao Nacionalna biblioteka, bila je izložena velikom granatiranju, i teško je oštećena u ratu sredinom 1992. godine te do dana današnjeg nije obnovljena.